20 września 2024 roku weszła w życie ustawa z dnia 26 lipca 2024 roku o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ustawy o ochronie baz danych oraz o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i pokrewnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 1254). Nowelizacja ta wprowadza szereg zmian, które mają wzmocnić pozycję twórców i umożliwić im negocjowanie bardziej korzystnych stawek wynagrodzenia za ich prace. Czy nowe przepisy spełnią te oczekiwania w praktyce? Przeanalizujemy dla Was najważniejsze zmiany i ich wpływ na artystów.
W jakim celu nowelizacja prawa autorskiego została wprowadzona?
Nowelizacja polskiej ustawy o prawach autorskich została wprowadzona w celu dostosowania krajowego prawa do dwóch kluczowych dyrektyw Unii Europejskiej z 2019 r. Pierwsza z nich reguluje prawo autorskie i prawa pokrewne na jednolitym rynku cyfrowym, druga natomiast dotyczy rozpowszechniania transmisji prowadzonych przez organizacje radiowe i telewizyjne, w tym transmisji online.
Zmiany te mają na celu:
- Harmonizację przepisów w krajach członkowskich UE;
- Wzmocnienie ochrony twórców w erze cyfrowej, zwłaszcza w kontekście dynamicznie rozwijających się technologii internetowych;
- Zwiększenie transparentności w zakresie korzystania z utworów i praw pokrewnych.
Co zmienia nowelizacja prawa autorskiego?
Nowe przepisy wprowadzają jedne z największych zmian w polskim prawie autorskim. Oto najważniejsze kwestie, które reguluje nowelizacja:
- Tantiemy dla twórców i wykonawców – Wprowadzenie prawa do wynagrodzenia za publiczne udostępnianie utworów w Internecie, np. na platformach VOD czy serwisach streamingowych.
- Nowe zasady ustalania wynagrodzeń dla wydawców pracy – Wspieranie negocjacji z platformami cyfrowymi w celu zapewnienia godziwych stawek.
- Ułatwione licencjonowanie usług online – Możliwość korzystania z utworów w ramach dodatkowych usług świadczonych przez organizacje radiowe i telewizyjne.
- Jednolite zasady licencjonowania dla reemitowania – Ujednolicenie przepisów bez względu na stosowaną technologię transmisji.
- Odpowiedzialność platform internetowych – Nałożenie obowiązku weryfikacji treści udostępnianych przez użytkowników oraz uzyskiwania odpowiednich licencji.
- Korzystanie z dzieł niedostępnych w handlu – Ułatwienie dostępu do dzieł znajdujących się w zbiorach instytucji dziedzictwa kulturowego.
- Prawo do informacji – Twórcy i wykonawcy mają prawo do regularnych informacji o sposobie eksploatacji ich praw oraz przychodach, jakie generują ich utwory.
Nowelizacja nie tylko wzmacnia ochronę praw twórców, ale także wprowadza mechanizmy wspierające przejrzystość w relacjach między twórcami, wydawcami i platformami cyfrowymi.
PRZYKŁAD: Dotychczas muzycy, których umowa była udostępniana np. na serwisie streamingowym takim jak np. Spotify nie otrzymywali godziwego wynagrodzenia za odtwarzanie ich utworów w tego typu serwisach, po zmianach platformy streamingowe mają obowiązek zapłaty na rzecz artystów odpowiedniego wynagrodzenia za każde odtworzenie w formie tantiemów.
PRZYKŁAD: Producent filmowy udostępnia swój film za pośrednictwem jednej z popularnych platform VOD, dotychczas na podstawie obowiązujących w Polsce przepisów prawa występował duży problem, ponieważ twórcy filmowi nie otrzymywali wynagrodzenia za odtwarzanie ich filmów w polskim Internecie, natomiast po zmianach, istnieje obowiązek zapłaty twórcom filmowym za każde odtworzenie filmu na platformie.
Nowe prawo pokrewne dla wydawców prasy – co się zmienia?
Jedna z istotnych zmian w prawie autorskim dotyczy nowych praw pokrewnych dla wydawców prasy. Jest to przełomowe rozwiązanie, które wzmacnia pozycję wydawców w przestrzeni cyfrowej. Co dokładnie oznacza nowe prawo?
Co obejmuje nowe prawo pokrewne dla wydawców prasy?
Na mocy nowelizacji, wydawcy publikacji uzyskali wyłączne prawo do:
- Zwielokrotniania publikacji prasowych w celu ich dalszego wykorzystywania na określonych polach eksploatacji.
- Publicznego udostępniania publikacji prasowych online, co umożliwia użytkownikom dostęp do treści w wybranym miejscu i czasie.
Co istotne, uprawnienia przyznane wydawcom prasowym nie naruszają praw twórców ani innych osób uprawnionych do utworów zawartych w publikacjach prasowych.
Przykład: Dziennikarz piszący artykuł do znanej gazety otrzymuje teraz 50% wynagrodzenia zysków uzyskanych przez wydawcę z tytułu udostępnienia jego treści na platformach internetowych.
Przykład: Portale internetowe, takie jak Google News czy Facebook, nie mogą już dowolnie agregować i wyświetlać fragmentów artykułów prasowych bez zgody wydawców. Muszą zawierać umowy licencyjne, dzięki którym wydawcy mogą uzyskiwać wynagrodzenie za udostępnianie ich treści.
Okres obowiązywania prawa pokrewnego
Nowe prawo pokrewne dla wydawców prasy jest ograniczone czasowo. Wygasa ono po dwóch latach od końca roku, w którym dana publikacja prasowa została rozpowszechniona po raz pierwszy.
Dlaczego wprowadzono nowe uprawnienia dla wydawców prasowych?
Przed nowelizacją wydawcy prasy mogli korzystać z publikacji prasowych online jedynie na podstawie praw nabytych od twórców. Nowe przepisy mają na celu wzmocnienie pozycji profesjonalnych wydawnictw oraz redakcji dostarczających rzetelne informacje. To rozwiązanie ma wesprzeć tradycyjne media, które w rywalizacji z platformami cyfrowymi często są na gorszej pozycji.
Wynagrodzenie dla twórców publikacji prasowych
Wprowadzone zmiany przewidują również udział twórców w wynagrodzeniu uzyskiwanym przez wydawców z tytułu korzystania z prawa pokrewnego.
Na podstawie nowych przepisów:
- Twórcy utworów zamieszczonych w publikacji prasowej mają prawo do 50 % wynagrodzenia należnego wydawcy.
- Wydawca zobowiązany jest do wypłaty należności twórcy w ciągu 30 dni od dnia otrzymania wynagrodzenia.
Co to oznacza dla rynku prasowego?
Nowe uprawnienia przyznane wydawcom prasowym to szansa na zwiększenie ochrony publikacji prasowych w Internecie. Wydawcy zyskują narzędzia do negocjowania wynagrodzenia za korzystanie z ich treści, co przekłada się na stabilniejsze finansowanie redakcji i wspiera ich dalszy rozwój.
Dzięki wprowadzonemu rozwiązaniu twórcy i wydawcy będą mogli liczyć na bardziej sprawiedliwy podział zysków, co ma kluczowe znaczenie w dobie cyfryzacji mediów.
Znacząca zmiana – godziwe wynagrodzenie dla twórców i wykonawców publikujących w Internecie
Wraz z rosnącą popularnością platform VOD i serwisów streamingowych pojawiła się konieczność dostosowania przepisów prawa autorskiego do realiów cyfrowych. Nowelizacja ustawy o prawie autorskim wprowadziła istotne zmiany, które mają na celu zapewnienie twórcom i artystom wykonawcom godziwe wynagrodzenie za korzystanie z ich dzieł w Internecie.
Kogo obejmują nowe przepisy?
Zgodnie z nowymi regulacjami, prawo do wynagrodzenia przyznano:
- Twórcom utworów audiowizualnych, literackich, publicystycznych, naukowych, muzycznych oraz słowno-muzycznych, w tym twórcom opracowań tych utworów.
- Artystom wykonawcom, w szczególności wykonawcom utworów audiowizualnych, muzycznych i słowno-muzycznych.
Wynagrodzenie za udostępnienie utworów w Internecie
W myśl nowych przepisów, twórcy mają prawo do wynagrodzenia za publiczne udostępnianie ich utworów w taki sposób, aby użytkownicy mogli mieć do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie. Dodatkowo, nowelizacja gwarantuje również uprawnienie do wynagrodzenia dla współtwórców utworów audiowizualnych oraz artystów wykonawców.
Jak wypłacane są tantiemy?
Wprowadzone zmiany wdrożyły mechanizm wypłaty tantiem za eksploatację utworów audiowizualnych, która odbywa się za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi (np. ZAIKS). Taki sposób ma zapewnić twórcom i wykonawcom pewność, że ich prawa będą odpowiednio egzekwowane, a wynagrodzenie wypłacane terminowo.
Dlaczego to jedna z najważniejszych zmian?
Upowszechnienie się platform streaminowych i VOD spowodowało, że wiele utworów jest eksploatowanych na szeroką skalę w Internecie, co często nie szło w parze z adekwatnym wynagrodzeniem dla ich twórców.
Wprowadzone zmiany, przede wszystkim:
- Chronią prawa twórców i wykonawców.
- Gwarantują godziwe wynagrodzenie za korzystanie z ich pracy.
- Wprowadzają mechanizmy transparentności i równości w podziale zysków.
Zmiana przepisów, w zakresie wynagradzania twórców i wykonawców, to krok w stronę lepszej ochrony w cyfrowej rzeczywistości. Zapewnienie odpowiedniego wynagrodzenia za eksploatację utworów w Internecie to nie tylko wsparcie dla branży kreatywnej, ale także promocja rzetelnego wynagradzania za pracę twórczą.
Przykład: Stacja radiowa, która transmituje programy online, ma teraz łatwiejszy dostęp do licencjonowania utworów muzycznych, co pozwala na legalne i bardziej przejrzyste korzystanie z cudzej twórczości.
Nowe zasady odpowiedzialności platform internetowych za treści użytkowników
Umożliwiasz użytkownikom odwiedzającym Twoją platformę internetową na publikowanie na niej treści? O tych zmianach powinieneś wiedzieć! Nowelizacja ustawy o prawie autorskim wprowadziła przełomowe zmiany w zakresie odpowiedzialności platform internetowych za treści udostępniane przez ich użytkowników. Celem nowych regulacji jest lepsza ochrona praw autorskich w środowisku cyfrowym oraz zwiększenie odpowiedzialności dostawców usług za nieautoryzowane korzystanie z utworów.
Przykład: Platformy takie jak YouTube muszą teraz jeszcze dokładniej sprawdzać, czy materiały publikowane przez użytkowników nie naruszają praw autorskich. Jeśli platforma nie zadba o odpowiednią weryfikację, może ponosić konsekwencje prawne.
Przykład: Biblioteka cyfrowa może teraz bez przeszkód udostępniać w formie cyfrowej książki, które nie są już wydawane w tradycyjnej formie.
Kiedy platformy internetowe ponoszą odpowiedzialność?
Dostawca usług udostępniania treści online, który publicznie udostępnia utwory zamieszczone przez użytkowników bez wymaganej zgody uprawnionych, ponosi odpowiedzialność za naruszenie praw autorskich. Jednak może uniknąć odpowiedzialności, jeśli wykaże, że:
- Dołożył należytej staranności w celu uzyskania zgody od uprawnionego.
- Podjął działania w celu uniemożliwienia dostępu do nieautoryzowanego utworu, o ile uprawniony dostarczył wystarczające informacje pozwalające na identyfikację utworu i jego właściciela.
- Niezwłocznie zareagował na zgłoszenie uprawnionego, blokując dostęp do utworu lub usuwając go oraz uniemożliwiając jego ponowne zamieszczenie w przyszłości.
Przykład: Bloger prowadzący kanał na YouTube nie może już bezkarnie wykorzystywać muzyki chronionej prawem autorskim w swoich filmach bez odpowiedniej licencji. Platforma ma obowiązek dbać o przestrzeganie tych zasad i egzekwować licencjonowanie treści.
Prawo użytkowników do składania skarg
Platformy internetowe są również zobowiązane do umożliwienia użytkownikom składania skarg w przypadku:
- Uniemożliwienia dostępu do zamieszczonych przez nich treści.
- Zablokowania lub usunięcia treści.
Procedura składania skarg powinna być:
- Bezpłatna;
- Rozpatrywana bez zbędnej zwłoki;
- Oparta wyłącznie na informacjach zawartych w skardze oraz dokumentach do niej dołączonych.
Przykład: TikTok i Instagram mają obowiązek lepszej ochrony twórców muzyki i filmów poprzez automatyczne wykrywanie nielegalnych kopii treści. Dzięki temu użytkownicy nie mogą już swobodnie dodawać filmów z muzyką objętą prawem autorskim bez zgody właściciela praw.
Jakie konsekwencje niosą zmiany dla platform internetowych?
Dostawcy usług online muszą dostosować swoje procesy do nowych wymagań, w tym:
- Wdrożyć systemy weryfikacji treści oparte na dostępnych technologiach.
- Zapewnić sprawne rozpatrywanie skarg użytkowników.
- Stosować przejrzyste procedury zgłaszania naruszeń przez uprawnionych.
Przykład: Ilustratorzy, graficy i fotografowie, których prace są często kopiowane i sprzedawane na portalach typu Etsy, Redbubble czy AliExpress, mogą teraz łatwiej dochodzić roszczeń wobec nielegalnych sprzedawców.
Regularne informacje dla twórców o przychodach i wynagrodzeniu
Dzięki nowym regulacjom twórcy, którzy przenoszą swoje prawa majątkowe lub udzielają licencji, zyskali prawo do regularnych informacji o przychodach z ich tworów i należnym wynagrodzeniu. To krok w stronę większej transparentności w relacjach między twórcami a podmiotami korzystającymi z ich dzieł.
Co zmieniają nowe przepisy?
Zgodnie z wprowadzonymi zmianami, osoby, na które twórca przeniósł autorskie prawa majątkowe, lub którym udzielił licencji, mają obowiązek dostarczania twórcy:
- Aktualnych informacji o przychodach uzyskiwanych z korzystania z jego utworu.
- Informacji o wynagrodzeniu należnym za to korzystanie.
Informacje te muszą być przekazywane odrębnie dla każdego sposobu korzystania z utworu.
Przykład: Autor książki, który sprzedał prawa wydawnicze wydawnictwu, teraz regularnie otrzymuje raporty o sprzedaży i generowanych przychodach, co zwiększa jego kontrolę nad wynagrodzeniem.
Przykład: Młody wokalista podpisał niekorzystną umowę z wytwórnią, która ogranicza jego dochody i prawa do utworów. Nowe przepisy umożliwiają mu renegocjację kontraktu i uzyskanie wyższego wynagrodzenia w sytuacji, gdy utwór generuje znacznie większe zyski, niż przewidywała pierwotna umowa.
Cel nowych regulacji
Nowe przepisy umożliwiają twórcom bieżącą ocenę wartości majątkowej ich praw, co do tej pory było trudne ze względu na brak transparentności. Informacje te mogą być wykorzystywane wyłącznie do ustalenia wartości przeniesionych praw lub licencji, co pomaga twórcom podejmować świadome decyzje dotyczące ich twórczości.
Jak często przekazywane powinny być te informacje?
Częstotliwość przekazywania informacji zależy od rodzaju działalności, w ramach której utwór jest wykorzystywany:
- Nie rzadziej niż raz w roku.
- Nie częściej niż raz na kwartał.
Dzięki temu przepisy są elastyczne i dostosowane do specyfikacji różnych branż twórczych.
Dlaczego transparentność finansowa jest ważna?
Dotychczas twórcy mieli ograniczone możliwości monitorowania, jak ich dzieła są wykorzystywane i jakie generują przychody. Brak transparentności w relacjach z podmiotami eksploatującymi utwory były częstym problem, zwłaszcza w branżach takich jak muzyka, film czy literatura.
Zmiany w tym zakresie pozwalają na:
- Wzmocnienie pozycji twórców w negocjacjach;
- Gwarantują dostęp do niezbędnych informacji finansowych;
- Umożliwiają lepsze planowanie kariery i zarządzanie własną twórczością.
Podsumowanie
Nowelizacja ustawy o prawie autorskim wprowadza przełomowe zmiany, które dostosowują polskie przepisy do wymagań współczesnego rynku cyfrowego i unijnych dyrektyw. Celem nowych regulacji jest zwiększenie ochrony praw twórców, artystów wykonawców oraz wydawców prasy, a także wzmocnienie transparentności finansowej i odpowiedzialności platform internetowych.
Na zakończenie jeżeli potrzebujesz indywidualnej konsultacji z radcą prawnym, skontaktuj się ze mną. Z przyjemnością omówię z Tobą WYBRANE TEMATY od strony prawno-praktycznej. Napisz do mnie na ten e-mail >> kontakt@legalnybiznesonline.pl lub od razu sprawdź ofertę konsultacji TUTAJ.
Wszystkiego Legalnego!
Ilona Przetacznik & #LBO Team
